قلعه رودخان با ۲۲ هزار متر مربع وسعت از بعضی از آبادی های اطرافش بزرگتر است. این قلعه به بزرگترین قلعه ی آجری ایران معروف است. دژی با باروهای طولانی و برج های متعدد.

قلعه رودخان در جنگلی کوهستانی مخفی شده. در نظر بگیرید حتی با وجود پلکانی که در سال های اخیر ساخته شده، هنوز رفت و آمد به قلعه رودخان آن چنان آسان نیست.

تا به حال چیزی از تونل مخفی قلعه رودخان شنیده اید؟ از ارتش متحد شمال؟ نمی دانید قلعه رودخان چند پله دارد؟ این مطلب قرار است به تمام سوال های شما درباره ی قلعه رودخان پاسخ بدهد.

---

قلعه رودخان یعنی چه؟

قلعه رودخان در ساحل رود قلعه رودخان، بر بالای کوه قلعه رودخان و در نزدیکی روستایی به نام قلعه رودخان بنا شده. در واقع قلعه رودخان هم اسم یک کوه، هم یک آبادی، هم یک رودخانه و هم یک قلعه است. گیلانی ها به رودخانه «رودخان» یا «روخون» می گویند. قلعه رودخان هم یعنی قلعه ای که در کنار رودخانه ساخته شده.

---

قدمت قلعه رودخان

این دژ در نیمه ی قرن ۶ و نیمه ی اول قرن ۷ ساخته شده. چیزی در حدود هفتصد سال پیش.

---

چرا قلعه رودخان تاسیس شد؟

وقتی شرق و جنوب گیلان چندبار توسط سربازان مازندرانی و نیروهای قلعه ی الموت تصرف شد، خاندان اسحاقیه که حاکمان غرب گیلان بودند، تصمیم گرفتند قلعه ای فتح ناشدنی بسازند.  این قلعه را بدون هیچ عجله ای و با کمال دقت ساختند. زیرا که هنوز آتش جنگ به فومن نرسیده بود. ولی مشخص بود که جنگی در کار است. جنگی و جنگ هایی.

همین هم شد بعدها مغول ها به گیلان حمله کردند. در زمان صفویه خونین ترین جنگ داخلی تاریخ گیلان رخ داد. بعدها هم سربازان عثمانی ، روس و قزاق های رضاشاه بارها برای تصرف گیلان لشکر کشیدند. 

برای اجاره ویلا در فومن کلیک کنید.

 

این شد که قلعه رودخان ساخته شد. یکی از مستحکم ترین و زیباترین قلعه های دنیا. قلعه ای که قرار بود بر هر دشمنی پیروز شود. قلعه ای که برای نبردهای سخت و محاصره های طولانی محیا شده بود.

---

اطلاعات بازدید و آدرس قلعه رودخان

آدرس: استان گیلان، شهرستان فومن، روستای رودخان، قلعه تاریخی رودخان

قیمت بلیط پارکینگ: برای هر ماشین ۱۰٫۰۰۰ تومان
قیمت بلیط بازدید: برای گردشگران ایرانی ۳٫۵۰۰ تومان و گردشگران خارجی ۲۵٫۰۰۰ تومان

---

معماری قلعه رودخان

بی شک یکی از مواردی که باعث عظمت قلعه رودخان شده، معماری بی نظیر آن است. این قلعه با دیوارهایی بلند تا ارتفاع ۱۰ متر بر فراز کوه قرار گرفته است.

به  روزنه های شیب دار دیوارها تیرکش می گویند. از این فضاها برای تیراندازی و ریختن مواد مذاب بر روی سربازان دشمن استفاده می شد.

در قسمت های مهم دژ هم به اتاقک های کوچکی برمی خوریم که به آن ها جان پناه می گویند. این ها سنگرهایی سقف دار بودند تا سربازها در برابر دشمن بتوانند پناه بگیرند.

در داخل دیوارها شکاف هایی وجود دارد که محل روشن کردن آتش بودند. گویا در کنار این بخاری ها فضایی برای خشک کردن لباس های خیس هم وجود داشته.

در کتاب «قلعه رودخان، بزرگترین دژ گیلان -تاریخچه و معماری» نقلی از دکتر ستوده آمده که به تونل فرار قلعهاشاره می کند:

«در بخش غربی دژ، پس از چندبن اتاق خراب به چشمه ی آبی می رسیم که منبع اصلی آب قلعه است. پس از این چشمه با پیمودن فاصله ی زیادی به بنایی عظیم و مدور می رسیم که روزی دو طبقه بوده است. فعلاً در طبقه زیرین آن دارای تونلی است که به خارج می رود. معروف است که این سمج، فرارگاه قلعه بوده است. می گویند این تونل به دهکده ی شانیس در طارم کنار سفیدرود راه دارد. پس از این با ادامه دادن راه و پیمودن دویست متر دیگر در منتهی الیه غربی دژ به شاه نشین می رسیم.»

در قسمتی که باروهای جنوبی و شمالی قلعه به هم نزدیک می شوند، اتاق تاریکی وجود دارد که بعضی از محققین اعتقاد دارند محل زندان بوده.

باروهای قلعه رودخان با لاشه سنگ ساخته شده ولی این سنگ ها از لبه ی صاف کنار هم قرار گرفته اند و فضایی صاف ساخته اند. بیننده ی امروزی ممکن است فکر کند این سنگ ها با دستگاه برش خورده اند. در حالی که این طور نبوده.

---

بخش های مختلف قلعه رودخان

پله های قلعه: با رسیدن به روستای رودخان و عبور از جاده ای پر پیچ و خم، می بایست خودرو خود را در محلی مناسب پارک کنید. در ادامه با چند دقیقه پیاده روی، به ابتدای مسیر قلعه رودخان می رسید.

برای رسیدن از قلعه رودخان باید از ۱۶۲۰ پله بالا رفت. این پله ها جدیداً ساخته شده تا گردشگران بتوانند از قلعه بازدید کنند. طی کردن این مسیر دو سه ساعت طول می کشد. خیلی ها که برای گشت و گذار می آیند سری به جنگل و رودخانه ی اطراف می زنند و نرسیده به قلعه بر می گردند. البته مخصوصاً در هوای شرجی بالا رفتن از پله ها ممکن است قدری سخت باشد. پله هایی آخر مسیر هم چندان استاندارد نیستند و اگر احتیاط نکنید ممکن است سر بخورید.

اگر نیاز به چوبدستی دارید می توانید ابتدای راه از فروشنده های بومی چوبدستی بامبو بخرید. کنار راه آلاچیق هایی هم هست که نوشیدنی و چیزهای دیگر می فروشند.

داخل قلعه رودخان هم ۱۰۰۰پله ی دیگر وجود دارد. به همین خاطر به قلعه رودخان هزار پله می گویند.

ورودی قلعه رودخان : پس از بالا رفتن از پله ها به در ورودی با دو برج بزرگ می رسید. با عبور از درب، وارد راهرویی می شوید که با عبور از چند پله به پشت بام ورودی و برج ها هدایت می شوید. در حال حاضر مسافران وقتی به پشت بام ورودی اصلی می رسند نفسی تازه می کنند و می نشینند تا قدری از منظره ی روبه رو لذت ببرند.

 

شاه نشین: محل اسقرار حاکم، در بلندترین نقطه قلعه بود. ساختمانی سه طبقه که به شاه نشین معروف است،  تراس شاه نشین مشرف به چشم انداز بی نظیری از مناظر اطراف است. امن ترین قسمت قلعه رودخان همین قسمت شاه نشین بوده. حتی حالا که سربازی از قلعه رودخان دفاع نمی کند، رسیدن به شاه نشین دشوار است.

پایگاه نظامی: بخش شرقی قلعه رودخان به عنوان پایگاه نظامی استفاده می شد. این قسمت شامل در ورودی، زندان، حمام، درب خروج اضطراری و تعدادی واحد مسکونی برای افسران درجه دار است.  احتمالاً این قسمتانبار سلاح و مهمات بوده به همین خاطر با دو برج عظیم از آن محافظت می شده.
آب انبار: در عمیق ترین بخش قلعه، آب انباری به چشم می خورد که محل جمع آوری آب مورد نیاز قلعه بود. شاید این آب انبار کاربرد سردخانه هم داشته. مواد غذایی را به چوبی آویزان می کردند تا سالم بمانند.

---

در زمان ساخت قلعه رودخان، چه کسی حاکم شمال ایران بوده؟

برای اجاره کلبه جنگلی در قلعه رودخان کلیک کنید.

آن زمان شمال ایران در آن دوره از چند ناحیه تشکیل شده بود:

دیلم: حاکم قلعه ی افسانه ای الموت که پیشوای حشاشین بود  بر بخش بزرگی از دیلم حکمرانی می کرد. حتما اسمحسن صباح به گوشتان خورده. در دوران حس صباح اسماعیلیان ایران متحد شدند و با ساختن قلعه هایی مستحکم در بین کوهستان ها، قدرتی به دست آوردند. حشاشین چون در ترور مخالفانشان بسیار شجاع عمل می کردند، افسانه ای به وجود آمده بود که علت شجاعت سربازانشان استعمال حشیش است. حشاشین انقلابی بودند و می خواستند بر علیه حکمت مرکزی شورش کنند. به همین خاطر موقعیت سوق الجیشی گیلان برایشان مهم بود و همیشه تلاش می کردند بر بخش هایی از آن مسلط شوند.

طبرستان: طبرستان تحت فرمانروایی باوندیان بود. باوندیان در تاریخ به ملوک الجبال معروفند. بهشان باو می گفتند چون جدشان باو، نوه ی خسرو پرویز بود. باو موقع فرار آخرین پادشاه ساسانی (یزدگرد) همراهی اش می کرد. منتهی نتوانست از جان او دفاع کند. بعد از مرگ شاه موی از سر تراشید و تا مدت ها در معبدی زرتشتی گوشه نشین شد. بعدها به اصرار مردم سرزمین های شرقی مازندران حاکمشان شد. پادشاهان باوند به خودشان «اسپهبد» می گفتند. باوندیان بزرگ ترین دشمن اسماعیلیان بودند.

رویان: رویان تحت فرمانروایی پادوسبانیان بود. اگر فکر می کنید همه ی سلسله های مهم تاریخ ایران را می شناسید می خواهم بهتان ثابت کنم که در اشتباهید. لازم است بهتان توضیح بدهم که سلسله ی پادوسبانیان حدود هزار سال بر منطقه ی رویان حکومت کرد. یعنی بعد از دودمان یاماتو، پادوسبانیان طولانی ترین سلسله ی حکومتی در تاریخ جهان بودند. جد پادوسبانیان جاماسب پادشاه ساسانی بود.

گیلان: گیلان دست به دست بین حاکمان محلی می چرخید. آن زمان سراسر ایران آکنده از آشوب بود. پادشاهی سلجوقیان در حال فروپاشی بود. قدرت های نوظهور مثل خوارزمشاهیان مدعی تاج و تخت شده بودند. هرج و مرج تمام ایران را فرا گرفته بود.

---

گیلانی ها از چه می ترسیدند

به قول سریال بازی تاج و تخت «زمستان نزدیک است» winter is coming. چرا که به زودی مغول ها قرار بود حمله کنند و همه جا را غارت کنند و همه چیز را به تاراج ببرند. ولی کماکان همه درگیر اختلافات داخلی بودند.

گیلانی ها و دیلمی ها سربازان توانمندی داشتند. به همین خاطر مدام با قدرت های دیگر متحد می شدند. هفتصد سال پیش کل اهالی گیلان و دیلم، تحت فرمانروایی شاه غازی با طبرستان و رویان متحد شدند و ارتش متحد شمال را ساختند. اولین هدف ارتش متحد شمال شکست دادن حشاشین تحت فرمان قلعه ی الموت بود. ارتش متحد شمال با حشاشین جنگید و شکست شان داد. چنانکه در تاریخ ثبت است:

« به شلسکوه شبیخون و تاخت کرده و پنج هزار ملحد را گردن بزد و در آن رودبار پنج منار از سر نحس آن ملاعین ساخت…»

ولی اتحاد شمالی ها چندان طول نکشید. بعد از شکست اسماعیلی ها، گیلانی ها فهمیدند که دودستی سرزمینشان را به شاه غازی پادشاه طبرستان تقدیم کرده اند. شاه غازی مردی بسیار ثروتمند و قدرتمند بود. آن زمان ثروتش را با خسرو پرویز مقایسه می کردند. هدف اصلی اش هم بزرگ کردن پادشاهی اش بود. به همین خاطر ارتش متحد شمال را برای جنگ با ترک های غزنوی گسیل کرد. منتهی شکست خورد و سرآخر هم غلامانش در خواب او را کشتند.

این بار فرمانروایان شمال با هم متحد شدند و با جانشینان شاه غازی جنگیدند ولی موفق نشدند. فرمانروایان رویان به گیلانی ها پشت کردند و از اتحاد سرباز زدند. رویان با حشاشین قلعه ی الموت متحد شد و با گیلان و دیلم جنگید.

بعد از این دیگر اوضاع گیلان همیشه بسیار ناامن بود. دسیسه های پادشاهان طبرستان و رویان و چشم طمع حاکمان الموت و شایعه ی حمله ای از سمت شرق خراسان.

می شود تصور کرد که آن موقع فرمان روایان گیلان در چه شرایطی بوده اند که به ساختن قلعه ای تسخیرناپذیر فکر می کردند.

قلعه رودخان در  دورانی ساخته شد که در آن سال ها مدعیان حکومت بر گیلان یکی یکی یا در جنگ کشته می شدند، یا ترور می شدند یا فرار می کردند. کار به جایی کشید که یکی از شاهان مازندران به راحتی نصف گیلان را تصرف کرد. حالا در این شرایط داستان های وحشت آوری درمورد حمله ی مغول ها هم به گوش می رسید…

 

---

بازسازی ها ی قلعه رودخان

بر اساس بررسی های کارشناسان، این قلعه یک بار در سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هجری قمری برای سلطان حسام الدین، فرمانروای گیلان غربی تجدید بنا شده است.
در سال ۱۱۷۵ ه.ق نیز  قلعه رودخان مورد بازسازی قرار گرفت و به توپ های جنگی مجهز شد. جالب است بدانید که نقل است میرزا کوچک خان هم مدتی در این قلعه پناه گرفته بود.